Jak działa system detekcji gazu w kotłowni – od wycieku do zaworu

Jak detektor wykrywa metan?

Detektor metanu GAZEX DEX-12/N ma fabrycznie ustawione dwa progi: A1 = 10% i A2 = 30% dolnej granicy wybuchowości (DGW). Progi zapisano w wymiennym module sensorycznym, czyli w części, która faktycznie „czuje” gaz (karta DEX-12/N). Ten sam moduł trafia potem do wzorcowania.

DGW metanu wynosi 4,4% objętości powietrza (GAZEX – kotłownie gazowe).

Próg A1 odpowiada więc ok. 0,44% metanu w powietrzu, a A2 – ok. 1,32%. Oba alarmy padają dużo wcześniej, niż mieszanina mogłaby wybuchnąć.

Dlaczego system nie reaguje na każdy chwilowy „podmuch” gazu?

Centrala MD przekazuje alarm na wyjścia sterujące dopiero wtedy, gdy sygnał z detektora trwa dłużej niż ok. 20 sekund (instrukcja systemu DEX/F + MD, GAZEX).

To filtr na krótkie zakłócenia, np. przy rozruchu palnika. Dzięki niemu zawór nie zamyka się bez powodu w środku sezonu grzewczego.

Jak zawór MAG-3 odcina dopływ gazu?

Zawór klapowy MAG-3 zamyka się po impulsie elektrycznym 12 V trwającym krócej niż 1 sekundę (GAZEX – zawory MAG-3). W pozycji otwartej i zamkniętej nie potrzebuje zasilania. Zanik prądu nie zmienia więc przepływu gazu – zawór nie zamknie się sam przy awarii sieci.

Zamknięty zawór otwiera się wyłącznie świadomym ruchem osoby z nadzoru. To celowe: gaz nie wróci, dopóki ktoś nie sprawdzi przyczyny alarmu. Zawór, jako część urządzenia sygnalizacyjno-odcinającego, montowano na zewnątrz budynku, między kurkiem głównym a wejściem przewodu do środka (§ 158 ust. 6 WT 2002).

Centralę MD…Z można też użyć jako wyłącznika ręcznego. Przytrzymanie przycisku TEST przez co najmniej 4 sekundy wyzwala sygnały i zamyka zawór bez alarmu z detektora. Wejście alarmowe A2 pozwala z kolei zamknąć gaz sygnałem z systemu przeciwpożarowego.

Dlaczego akumulator w centrali decyduje o odcięciu gazu?

Akumulator w centrali MD…Z dostarcza energii do impulsu, który zamyka zawór MAG-3 (GAZEX – akumulatory AKU-07GX). Zużyty akumulator to więc system, który ogłosi alarm, ale gazu nie odetnie. Akumulator nie podtrzymuje przy tym detekcji, gdy zabraknie prądu.

DTR zaleca kontrolę akumulatora po 3 latach i bezwzględną wymianę po 5 latach od daty produkcji. Na przeglądzie testuję zamknięcie zaworu, a nie tylko lampki na centrali. Gdy akumulator słabnie, organizuję jego wymianę zgodnie z instrukcją producenta.

Dlaczego system wymaga przeglądów i wzorcowania?

Moduł sensoryczny z czasem traci czułość, a z zewnątrz tego nie widać. Producent zaleca kontrolę działania co 3, 6 lub 12 miesięcy, zależnie od warunków. Systemy sterujące zaworem gazowym zalicza do grupy kontrolowanej co 6 miesięcy. Okres między kontrolami nie może przekroczyć 12 miesięcy (instrukcja GAZEX).

Kontrola to test gazem, a nie przycisk „TEST”. Gaz testowy musi przekraczać sprawdzany próg o co najmniej 10% DGW. Dopiero wtedy wiesz, że detektor zareaguje na prawdziwy wyciek.

Wzorcowanie to osobna usługa z własnym terminem. Pełne wzorcowanie polega na wymianie modułu sensorycznego na moduł wzorcowany w laboratorium GAZEX.

Na obiekcie sprawdzam detektor certyfikowaną mieszaniną wzorcową i w razie potrzeby reguluję wskazania. Taka kalibracja nie przedłuża terminu wzorcowania z naklejki. Na czym polega kalibracja detektorów gazu, wyjaśniam osobno.

Obowiązek ma też podstawę prawną. Urządzenia chroniące przed wybuchem przegląda się według instrukcji producenta, co najmniej raz w roku. Tak mówi § 3 rozporządzenia MSWiA o ochronie przeciwpożarowej. Pozostałe akty zebrałem w zestawieniu przepisy dla kotłowni.

Przegląd detekcji to nie to samo co coroczna kontrola instalacji gazowej z art. 62 Prawa budowlanego. Ta druga obejmuje szczelność przewodów i stan urządzeń gazowych, a przewody wentylacyjne ocenia kominiarz. Czym jest kontrola instalacji gazowej w budynku użyteczności publicznej, opisuję osobno.

Jak wygląda to w praktyce – dwa przykłady z przeglądów

W SP 1 w Chorzowie system MD-2.Z z detektorem metanu i zaworem MAG-3 przechodzi przegląd co roku. Detektor sprawdzam gazem wzorcowym, a potem mierzę czas zamknięcia zaworu po alarmie. Wynik trafia do protokołu.

W klasztorze w Krakowie centrala MD-2.Z pilnuje dwóch detektorów metanu DEX/F i zaworu MAG-3. Każdy detektor dostał porcję gazu wzorcowego, a zawór zamknął się na sygnał z centrali. Sprawdziłem też sygnalizację i powrót systemu do czuwania.