Poradnik
Jak dobrać system detekcji gazów do hali przemysłowej
Dobór systemu detekcji gazu w hali przemysłowej zaczyna się od pytania, jakie gazy mogą się tam pojawić i skąd. Od odpowiedzi zależy typ detektorów, ich liczba, wysokość i to, co system ma uruchomić. Projekt robi uprawniony projektant. Ja serwisuję systemy GAZEX w halach i przy rozbudowie podpowiadam, co w istniejącym układzie da się wykorzystać.
Od czego zaczyna się dobór systemu detekcji gazu?
Dobór systemu zaczyna się od listy źródeł gazu w hali: instalacji zasilającej nagrzewnice, stanowisk ładowania wózków, procesów technologicznych i kanałów. Dla każdego źródła ustala się gaz, możliwą ilość i miejsce, w którym się zbierze. Dopiero z tej listy wynika, ile detektorów i jakiego typu potrzebujesz.
Druga sprawa to podstawa prawna. Instalacje gazowe do celów produkcyjno-przemysłowych (technologicznych) wyłączał z wymagań § 156 ust. 6 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych z 2002 r.. W takiej hali o detekcji decydują więc przepisy BHP, ocena ryzyka i dokumentacja przeciwwybuchowa.
Pracodawca ma zapobiegać powstawaniu atmosfery wybuchowej, a w razie potrzeby ostrzegać ludzi sygnałem świetlnym lub dźwiękowym. Mówią o tym § 4 i § 12 rozporządzenia w sprawie atmosfery wybuchowej w miejscu pracy. Pomieszczenia, w których może wydzielać się substancja niebezpieczna, wymagają urządzeń sygnalizujących zagrożenie – § 97 ogólnych przepisów BHP.
Jakie gazy i jakie detektory występują w halach?
W halach przemysłowych spotykam sześć grup zagrożeń: metan, propan-butan, wodór, tlenek węgla, siarkowodór i niedobór tlenu. Pierwsze trzy to gazy wybuchowe, mierzone w procentach DGW. Tlenek węgla i siarkowodór są toksyczne, mierzone w ppm. Tlen mierzy się w procentach objętości.
| Gaz | Typowe źródło w hali | Gęstość wzgl. powietrza | Wysokość detektora | Standardowe progi GAZEX |
|---|---|---|---|---|
| Metan CH₄ | nagrzewnice, promienniki, kotłownia | 0,55 | dolna krawędź ok. 30 cm pod najwyższym punktem | 10/30% DGW |
| Propan-butan LPG | wózki na LPG, zbiornik zasilający promienniki | 1,8 | dolna krawędź ok. 30 cm nad posadzką | 10/30% DGW |
| Wodór H₂ | ładowanie akumulatorów wózków | 0,07 | pod stropem, ok. 30 cm pod najwyższym punktem | 10/30% DGW |
| Tlenek węgla CO | wózki spalinowe, procesy spalania | 0,97 | 1,6–1,8 m | np. 20/100 ppm |
| Siarkowodór H₂S | ścieki, kanały, procesy biologiczne | 1,19 | 1,6–1,8 m, poza strefą zalewania | 5/10/20 ppm |
| Tlen O₂ (niedobór) | azot, argon, CO₂ z procesów i butli | 1,11 | 1,6–1,8 m | 19/18/17% obj. |
Gęstości i wysokości montażu podaję za kartami GAZEX dla hal z nagrzewnicami, akumulatorowni i oczyszczalni ścieków. Progi pochodzą z kart detektorów DEX/F i DG/P.
Detektor wodoru przy ładowaniu wózków
Detektor wodoru GAZEX DEX-73/N ma progi 10 i 30% DGW, przy DGW wodoru 4,0% obj. To ok. 0,4% i 1,2% wodoru w powietrzu.
Wodór jest najlżejszym gazem, więc detektor wisi w najwyższym punkcie strefy ładowania, nie pod okapem wywiewu. Na czym polega detekcja wodoru w akumulatorowni, opisuję osobno.
Detektor siarkowodoru i detektor tlenu
Siarkowodór ma NDS 7 mg/m³ i NDSCh 14 mg/m³, czyli około 5 i 10 ppm (wykaz NDS w brzmieniu z 2026 r.).
Progi detektora DG-P5E/N (5/10/20 ppm) leżą więc tuż przy tych wartościach.
Detektor tlenu alarmuje, gdy stężenie spada do 19, 18 i 17% objętości. Normalne powietrze ma ok. 20,9% tlenu.
Niedobór tlenu nie pachnie i nie boli. Pojawia się tam, gdzie azot, argon lub CO₂ wypierają powietrze: przy spawaniu w osłonie gazów, magazynach butli, chłodniach. Najczęściej H₂S i O₂ mierzy detekcja gazów w oczyszczalni i w obiektach wodociągowych.
Ile detektorów potrzebuje hala i gdzie je umieścić?
Liczbę detektorów wyznacza projektant na podstawie źródeł gazu, kubatury i układu stropu. Zasada GAZEX brzmi: możliwie blisko miejsca emisji, z dala od nawiewów, bram i okien. Każda przestrzeń oddzielona podciągiem lub świetlikiem, w której może zostać lekki gaz, potrzebuje osobnego detektora.
Wysoka hala ma swoją pułapkę. Ciepłe powietrze z nagrzewnic tworzy pod dachem poduszkę, a metan zbiera się w kalenicy i świetlikach. Detektor zawieszony na słupie kilka metrów niżej zobaczy wyciek za późno. Dlatego przy przeglądzie sprawdzam wysokość każdego detektora, a nie tylko jego reakcję na gaz.
Dla gazów cięższych od powietrza sprawdzam z kolei zagłębienia: kanały technologiczne, studzienki, doły pod maszynami. LPG lub CO₂ potrafią tam stać godzinami, gdy reszta hali jest czysta.
Wykonanie zwykłe czy przeciwwybuchowe?
W strefie zagrożonej wybuchem detektor musi mieć budowę przeciwwybuchową. GAZEX ma do tego detektory DEX/F i DEX/A w wykonaniu ATEX, a poza strefami – tańsze detektory bryzgoszczelne DG/F (GAZEX – detektory gazów).
Granice stref wynikają z dokumentacji przeciwwybuchowej zakładu. W 2026 r. ukończyłem kurs dyrektywy ATEX w Głównym Instytucie Górnictwa.
System progowy czy cyfrowy?
Mała hala z jednym lub dwoma źródłami gazu zwykle wystarcza z systemem progowym. Centrala MD-2 obsługuje dwa detektory, a MD-4 – cztery. Przy kilkunastu punktach pomiarowych lepiej sprawdza się Cyfrowy System Detekcji Gazów (CSDG). Moduł MDD-256/T obsłuży na magistrali do 224 adresowanych detektorów (GAZEX – hale z nagrzewnicami).
W CSDG każdy detektor ma adres, więc wiesz, w której strefie wzrosło stężenie. Do magistrali dochodzą moduły sterujące zaworami MAG-3 i sygnalizatorami. W 2025 r. ukończyłem szkolenie GAZEX z CSDG – projektowanie, montaż, uruchomienie i konserwacja.
Przykład z terenu: na sicie-piaskowniku oczyszczalni w Żywcu uruchamiałem system z trzema centralami MDP i 15 detektorami. Siedem mierzy metan, a osiem siarkowodór. Dwa gazy o przeciwnej gęstości oznaczały dwie wysokości montażu w tej samej hali.
Jak system współpracuje z wentylacją i instalacjami bezpieczeństwa?
System detekcji w hali steruje innymi instalacjami przez wyjścia alarmowe. Pierwszy próg zwykle uruchamia wentylację awaryjną i sygnalizator. Drugi zamyka zawór gazu, wyłącza zasilanie nagrzewnic lub ładowarek i wysyła sygnał do dyspozytorni, ochrony lub BMS. Wyjście „Awaria” informuje, że system sam przestał działać.
Zależność „który próg uruchamia które urządzenie” zapisuje się w matrycy sterowań projektu. Działa to też odwrotnie: centrala MD ma wejście alarmowe A2, przez które system przeciwpożarowy może zamknąć gaz. Na przeglądzie odtwarzam tę matrycę na żywo, gazem testowym, i zapisuję w protokole, co zadziałało.
Wentylacja awaryjna musi wyciągać powietrze z właściwej wysokości. Wyciąg pod stropem usuwa metan i wodór. Przy LPG i CO₂ potrzebny jest wyciąg przy posadzce. Jeśli wentylator wyciąga gaz z niewłaściwej wysokości, wpiszę to do uwag w protokole.
Rozbudowa hali – co sprawdzić w istniejącym systemie?
Rozbudowa hali zmienia warunki, dla których dobrano detektory. Nowa nagrzewnica, przeniesiona strefa ładowania albo wysokie regały mogą wymagać dodatkowego detektora lub przeniesienia starego. Centrala MD-2 z dwoma zajętymi wejściami nie przyjmie trzeciego detektora – wtedy potrzebna jest większa centrala albo drugi moduł. Zmiana gazu też wymusza zmianę detektorów: w kuchni na propan w Tychach wymieniłem sensory na dostosowane do propanu.
Przed rozbudową przejrzę z Tobą istniejący system: rozmieszczenie, wolne wejścia, terminy wzorcowania i stan akumulatorów. Uwagi zapiszę tak, żeby projektant mógł je wykorzystać w projekcie zmian. Po montażu sprawdzę cały system gazem testowym, bo GAZEX wymaga kontroli po każdej wymianie modułu i po pracach, które mogły wpłynąć na system.
Co przygotować przed przeglądem lub rozbudową?
Przyspieszysz wizytę, gdy przygotujesz kilka dokumentów:
- projekt systemu detekcji i dokumentację techniczno-ruchową,
- ostatni protokół z przeglądu i datę z żółtej naklejki,
- listę zmian w hali od ostatniej kontroli,
- dokument zabezpieczenia przed wybuchem lub ocenę ryzyka, jeśli zakład je ma.
Przegląd systemu GAZEX wypada co 3, 6 lub maks. 12 miesięcy, zależnie od warunków. Hala z zapyleniem, wilgocią i wieloma detektorami trafia zwykle do grupy co 3 miesiące.
Planujesz zmiany w hali? Zacznij od przeglądu
Jeśli rozbudowa jest w planach, zadzwoń przed spotkaniem z projektantem. Obejrzę istniejący system i zostawię protokół z listą uwag. Zakres wizyty opisuje przegląd detekcji gazu, a kwoty – cennik.
Czytaj też: jak działa system detekcji gazu w kotłowni · progi alarmowe CO i wentylacja garażu podziemnego
Formularz zgłoszenia
Zostaw numer telefonu, a biuro oddzwoni z wyceną orientacyjną i propozycją terminu. Wolisz od razu porozmawiać? Zadzwoń: 510 464 400.
Zlecam przegląd
Wystarczą rodzaj obiektu, miejscowość i telefon. Biuro oddzwoni z wyceną orientacyjną i terminem. Pola z gwiazdką (*) są wymagane.